De Oude Kosterie
Bijgewerkt: april 2018
Hans Braakhuis

Er zijn op steenworp afstand nog 2 pastories hier aan het begin van de Dorpsstraat geweest. Dit bemoelijkt het zoeken. In beide gevallen gaat het dan om een pastorie voor de Katholieke Kerk Deo Sacrum. Kom je dan in een krant een bericht tegen over pastorie of kosterie; waar gaat het dan over.

16xx tot 1694. 1694 - 1945. 1953 - heden.

Voormalige Kosterij, (Kosterie) Dorpstraat, Renkum, tegenwoordig Onder de Bomen 2 te Renkum.
Oude Kosterie Renkum

Op de westhoek van de kruising Dorpsstraat-Onder de Bomen werd in het begin van de 17e eeuw een pastorie gebouwd. Bedoeld voor de dominee. Waarschijnlijk in 1633 verbouwd. In maart 1694 brandde het huis met het aangrenzende schoollokaal geheel af. In genoemd jaar werd op dezelfde plaats een nieuwe pastorie met schoollokaal gebouwd. Ook dit gebouw gaf later voor de dominee weer klachten en in maart 1754 richt Ds. Heshusius zich weer met een klacht tot de gedeputeerden over de vele gebreken van zijn woning. En al worden hierna weer een aantal verbeteringen aangebracht, de pastorie blijft veel onderhoud vragen. En daarom wordt in 1823 besloten tot de bouw van een nieuwe pastorie aan de Dorpsstraat 160. Na de dominee woonde er de koster van de kerk en in dit gebouw gaf hij ook onderwijs aan kinderen. De naam pastorie veranderd in kosterie of kosterij. De kosterie werd tijdens de evacuatie van Renkum vanaf oktober 1944 tot mei 1945, getroffen door een neerstortende Duitse V 1 raket.

Voor het huis stond de Lindeboom die in 1813 geplant is ter herinnering aan de bevrijding van de Franse overheersing. Deze boom is gekapt in 1953. Elders gelezen dat de boom bij een storm omgewaaid is:


In het boek: Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel IV. De provincie Gelderland uit 1917 staat: "De ‘Oude Kosterij’ is een baksteenen huis met ankers: 1694."
Oa bewoond door: Van Rennes, deze kwam op 03-05-1821 in Renkum. Hij was in de gemeente werkzaam als hoofdonderwijzer, voorzitter en voorganger van de Hervormde Kerk. Hij werd geboren te Wageningen 16-05-1796, en overleed te Renkum op 30-03-1874. Zijn graf is nog te bezoeken.


Oude Kosterie Renkum
  Na de Tweede Wereldoorlog werd op deze plaats door de Hervormde Gemeente weer een  pastorie gebouwd. In de zijgevel van de woning is een gevelsteen met “Oude Kosterie, 1694-1954” te vinden.

Bij de kerk, thans gesloopt, stond het huis van Meester Rennes, de school en de oude, groote Lindeboom. Kerk, meester en school alles weg. De oude Lindeboom staat daar nog en prijkt elke lente met vernieuwd groen. In die schoone vallei hebben wij als schoolkinderen gespeeld, gedwaald en gevochten. Wij gingen elke morgen de Rijn over het pontveer bestond toen nog niet.En ’s avonds moesten wij weer over den stroom en zaten in de roeiboot met de handen in het water, wat vader zoo streng verboden had. Wij gingen school in de oude school die stond bij den ouden lindeboom en daaronder was onze speelplaats. Tusschen schooltijd mogten wij met de zoon van den meester, die ook koster, doodgraver en voorlezer was, de toren op om de klok op te winden. Dan hielpen wij draaien aan de lier tot zoolang de duiveveer die Geurt Rennes in het touw had gestoken, bij de lier was gedraaid. Dan vertelde die goede Geurt ons wel eens wat uit de Bijbel, in die hooge toren bij de schalmgaten en hij leerde ons hoe leelik het vloeken is en dat wij ook niet moesten meedoen aan de zoogenaamde fatsoenlijke vloeken als jemeni, deksels, potverblomme en sakkerloot enz. want zeide hij: al die vloeken zijn afgeleid van het misbruiken van Gods naam. Die man hield eene Zondagschool en toen de oude school was afgebroken, hield hij met de kinderen Zondagschool op de deel bij de koeien. Daar hoorden wij zijn goede taal en zongen onze liederen en die achteraan zaten, prikten de koeien met hooisprieten in den neus. Ja, wij hebben hem dikwerf geplaagd . En toen de Goede Geurt was overleden, zijn alle kinderen van het dorp ook de Roomsche langs zijn doodsbed gegaan om hem nog eens te zien en toen hebben wij allen hem begraven op het nieuwe kerkhof, daar bij de weg langs de beek en toen zongen wij eenroerend afscheidslied, dat zijn broer Aart had gemaakt en omdat alle kinderen de wijs op Wier Neerlands bloed kenden, hebben wij dat op die wijs bij zijn graf gezongen en toen speelden wij toch maar weer onder dien ouden lindeboom.Deze boom is nu gemeente eigendom geworden en verheft zijn eerwaardige kruin nog maar steeds over de levenden en als er uit het dorp Renkum eene doode grafwaarts gaat, moet hij den boom passeren. ’t Zij links of rechts. Wat zou dezen boom ons kunnen vertellen van de vele geslachten die hij heeft overleefden wie zou hem gepoot hebben als jonge loot ? Link
Geurt is waarschijnlijk Egbert van Rennes, die voorlezer was en is overleden te Renkum op 12 april 1900. Zijn vader was ook koster overleed te Renkum op 7 februari 1866.

De huidige twee woningen (Onder de Bomen 2 en 2A) zijn gebouwd door de Hervormde Kerk.  Nummer 2 is gebouwd als pastorie en een foto van de werkkamer van de dominee staat (met dank aan de bewoners) hieronder. De oorspronkelijk twee losstaande woningen zijn later door middel van een garage gekoppeld.

Een prent uit de jaren 1700 - 1799, anoniem en het origineel is te vinden bij de RDK. Op de plek waar je de Oude Kosterie zou verwachten staat slecht een schuurtje. Misschien dichterlijke vrijheid van de kunstenaar. En de Lindeboom ??
Renkum Kosterie
Een prent van A. Obreen, te vinden bij de RKD. Gemaakt in 1902. De kerk is dan al lang afgebroken, maar er staat wel een Kosterie.
School te Renkum 1887
Op de Verzamelkaart van de Gemeente te Renkum uit 1887 is de Kerk met de School goed te zien
Kadasterkaart 1818 Renkum uitsnede
kadasterkaart uit 1818, geen kosterie maar Schoolhuis
Schoolhuis en School, kadasterhulpkaart 1818
Hulpkaart kadaster 1818, geen kosterie maar School en schoolhuis
 Het kan het ontstaan van de ansichtkaart geweest zijn, die de naam Oude Kosterie weer gebruikelijk gemaakt heet. Op een kaart of plattegrond vermeldt je waar de School staat. Dat er een koster naast woont is voor een kaart minder van belang. Op de anischtkaarten zie je steeds de Kosterie, de school is aan de achterkant. Een opname van de kosterie met de Lindeboom is veel interessanter dan een opname van een smal pad: De weg naar de Molen, later Onder de Bomen, met een school.
Hieronder is n zo'n ansicht en die heet dan De Lindeboom Renkum.
Chronologie van de ansichtkaarten.

Een poging om de ansichtkaarten op chronologische volgorde te leggen. Enkele uitgangspunten.

Uitvinding van de fotografie in 1816, maar in 1834-39 begint de te bewaren fotografie en eerst na 1871 komt de gelatinedruk beschikbaar. Ilford ontstaat in 1879 en Kodak 2 jaar later.
De heer Crommelin heeft rond 1860 met een camera in deze omgeving rondgelopen.

Anichtkaarten worden gangbaar na 1890. Tot 1905 mocht in Nederland de achterkant van een prentbriefkaart alleen gebruikt worden om naam, adres en woonplaats op te schrijven.

De oude Katholieke, later Hervormde Kerk, schuin tegenover de Kosterie is in 1863 afgebroken.
Op de ansichtkaarten vallen verschillende zaken op:

- De Lindeboom staat binnen het hekwerk van de Kosterie.

- De Lindeboom staat buiten het hekwerk van de Kosterie, veelal is er een zitbank om de boom.

- Soms is er een aanbouw aan de Kosterie te zien. De oudste foto's laten een zijgevel aan Onder de Bomen zien met slechts een raam en een bovenraam (misschien om hooi naar de zolder te brengen). Dan zijn er kaarten met een (vrijstaande) schuur - aanbouw, met een zadeldak, haaks op het zogenaamde Wolfsdak van de Kosterie zelf. Dan zijn er kaarten met een aanbouw waarbij er twee Wolfsdaken achter elkaar zichtbaar zijn. De aanbouw staat dan vast aan de Kosterie.

- De tram Arnhem-Wageningen begint op 2 april 1885. De tram verdween in 1937.

De straatverlichting (niet altijd goed zichtbaar), rond 1904 nog op gas.
Oude Kosterie Renkum
Bij de kennelijk oudste kaarten is er nog geen bankje om de boom en staat de boom binnen het hek van de tuin.
Renkum Oude Kosterie
Hier links en rechts dezelfde foto: n keer van Manasse en n keer Ad v. Noppen.
ook zichtbaar, de aanbouw met het zadeldak. Ook zichtbaar, de trambaan. De anischt van Mansse is gelopen in 1920, de opname is dus ouder.
Renkum Kosterie
Deze kaart heeft gelopen in 1903.. De Lindeboom staat binnen het hek van de Oude Kosterie.
Renkum Oude Kosterie
Renkum Oude Kosterie
Renkum Oude Kosterie
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
Kaart met trambaan, gelopen 1902
Oude Kosterie Renkum
Oude zijgevel met dwarse aanbouw met zadeldak.
Oude Kosterie Renkum
Met trambaan, met straatverlichting, gelopen 1906. Opname met de twee wolfsdaken.
Renkum Oude Kosterie
Opname met de twee wolfsdaken.
Oude Kosterie Renkum
Geen trambaan meer zichtbaar. Na 1937 dus. Op het eind van de Dorpsstraat is Campman zichtbaar met daar achter Tondano. Het driedelige gebouw in het midden is de oude RK pastorie (Meta) met aan de achterkant de oude fabriek van De Bok.
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
De trambaan is nog vanaf rechtsonder zichtbaar. met straatverlichting. Ook zijn de twee wolfsdaken zichtbaar.
Renkum Dorpsstraat Kosterie
Oude Kosterie Renkum
HGR: De Oude Kosteri, gezien vanaf Campman, vlak vr de 2e wereldoorlog.
Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum
Renkum Oude Kosterie
Renkum Kosterie
De trambaan is heel goed zichtbaar, idem de twee wolfsdaken. Met straatverlichting.

Oude Kosterie Renkum
Oude Kosterie Renkum Oude Kosterie Renkum
Boekje met kaarten oa Oude Kosterie Renkum
Deo Sacrum + Oude Kosterie Renkum
werkkamer in de voormalige pastorie
Dat de woning in 1953 voor een dominee gebouwd is, is te zien in de werkkamer met een  ingebouwde boekenkast.
Verder onderzoek bij het Kadaster.
Kosterie Renkum
Hoe ziet het er in 2017 uit. Een Blauwe Spar in plaats van een Linde.